Chỉ đơn giản bằng đôi đũa kim loại, thiết bị ăng ten vạn năng, kỹ sư Vũ Văn Bằng có thể phát hiện được nguồn nước nằm sâu hàng trăm mét dưới tầng đất đá ở cao nguyên Đồng Văn (Hà Giang), Mộc Châu (Sơn La), Mai Châu (Hòa Bình)...

Người dân khắp vùng thụ hưởng nguồn nước quý giá do ông tìm, hào phóng ban cho ông biệt danh "vua nước" vùng cao. Hàng trăm nguồn nước được tìm thấy như thế ở phía Bắc, miền Trung Nam Bộ đã khẳng định một phương pháp kiếm tìm mới không tốn kém, lại rất hiệu quả giải cơn khát bao đời của hàng vạn người dân miền núi.

Đặc biệt căn nguyên của những vụ tai nạn giao thông bất thường trên đường Pháp Vân - Cầu Giẽ cũng được ông cắt nghĩa một cách rất lạ...

Kỹ sư Vũ Văn Bằng đang dò tia đất thông qua đôi đũa vạn năng

Giếng treo vách đá, bể giăng cổng trời

Ở độ cao trên 1.100m, đồng bào vùng cao nguyên Đồng Văn (Hà Giang) lần đầu tiên thấy nước giếng vọt lên từ vách đá chỉ biết nhìn và kinh ngạc. Số liệu thống kê cho thấy, lượng mưa trung bình khu vực này chừng 1.700mm/năm, không quá thấp nhưng do địa hình hiểm trở, đá vôi nhiều khe kẽ nên không có khả năng trữ nước. Nạn thiếu nước sinh hoạt 4-5 tháng mỗi năm triền miên từ đời này qua đời khác.

Bài toán nước sạch cho vùng cao được nhiều nhà khoa học quan tâm nhưng chưa có lời giải thỏa đáng. Ý tưởng xác định nguồn nước sạch trên núi gieo vào đầu kỹ sư Bằng khi ông tình cờ bắt gặp lý thuyết nghiên cứu tia đất của một công ty nước ngoài. Nhưng đó là lý thuyết. Còn thực tế chỉ đến khi những giếng nước tuôn trào trên vách núi Hà Giang được bắt đầu từ cách tìm kiếm của ông thì điều đó mới được thừa nhận, dẫu chưa hết nghi hoặc.

Gần 20 năm ở Ba Lan, kỹ sư Vũ Văn Bằng theo đuổi chuyên ngành nghiên cứu các tia trong lòng đất. Đây là lĩnh vực mới mẻ trên thế giới, càng lạ đối với nước chậm phát triển như nước ta. Cơ sở của phương pháp này là bất kỳ nguồn nước ngầm, kim loại hay các dạng vật chất khác vận hành trong lòng đất đều tạo ra các bức xạ điện từ trường.

Tìm được mối liên hệ giữa điện từ trường này với các hiện tượng trên mặt đất sẽ đưa ra được giải pháp có lợi cho hoạt động của con người. Trong đó, khát vọng tìm nước trên núi đá tai mèo vùng cao được ông ấp ủ từ lâu và ông đã dành thời gian chuyên tâm nghiên cứu kiếm tìm.

Tìm thấy nước ngầm trên vách cổng trời chỉ bằng một ăng ten vạn năng thoáng trông chẳng khác nào cái đèn cù gắn thêm chong chóng. Đó đã là sự lạ. Nhưng lạ hơn lại là câu chuyện tìm nước ngầm ở Mộc Châu, Sơn La. Địa hình không quá cao mà cả ngàn hộ công nhân nông trường chè vẫn thiếu nước sinh hoạt.

Kỹ sư Bằng đến khu đất nhà Phó Giám đốc nông trường chè Nguyễn Thị Đễ khi bà chủ đã làm hết cách mà nước vẫn không về. Thật lạ lùng, vài động tác như một thầy phù thủy, ông chỉ chỗ cần khoan rồi lặng lẽ chờ đợi. Năm ngày sau, bà Đễ vui sướng thông báo qua điện thoại cho ông biết đã khoan thấy nước đúng chỗ "thầy phù thủy" chỉ hôm nào.

Từ đấy mỗi khi gặp khó khăn về nước sinh hoạt, đồng bào lại tìm đến ông và ông xác định, đó là vinh dự và trách nhiệm của mình. Kỹ sư Bằng tiếp tục cùng đồng nghiệp trong Viện Địa chất tìm kiếm thành công các dòng chảy ngầm trên các triền núi. Phát hiện này có ý nghĩa hết sức quan trọng. Bởi chỉ còn một động tác đơn giản là đánh đá, khơi nguồn dẫn về các bể chứa lớn xây trên núi giúp đồng bào có nước ăn mùa khô.

Hai hồ 3.000m3 và 30.000m3 tại Sà Phìn (Đồng Văn) và Tả Lủng (Mèo Vạc) do nhóm kỹ sư địa chất xây dựng đã phát huy tác dụng. Còn nhiều công trình trên núi khác ở Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế...

Chuyện về "đôi đũa thần"

Việc tìm thấy nước qua dò tia đất của kỹ sư Bằng là hiện thực, đã ứng dụng nhiều nơi. Nhưng không chỉ người dân mà không ít cán bộ khoa học còn hoài nghi.

Theo cách truyền thống, các nhà địa chất thường dùng điện để xác định địa tầng và nguồn nước hoặc tạo ra địa chấn, sau đó ghi nhận sóng phản hồi để xác định địa tầng, nguồn nước, gọi là phương pháp địa vật lý. Cách này tạm gọi là "phương pháp đi xuống". Ưu điểm của phương pháp này là chính xác, nhưng nhược điểm là rất tốn kém công sức, chi phí và thời gian.

Kỹ sư Bằng đặt vấn đề theo hướng tư duy ngược lại - "phương pháp đi lên", hay còn gọi là tìm nguồn nước theo phương pháp địa bức xạ. Nghĩa là thông qua việc nhận biết những bức xạ điện từ trường trong lòng đất để xác định nguồn nước. Vấn đề còn lại là dụng cụ nào có thể nhận biết được bức xạ đó mà thôi.

Ban đầu kỹ sư Bằng thử nghiệm bằng thiết bị đo như một đôi đũa kim loại. Kết quả thu được khá khả quan, nhưng có nhiều hạn chế nhất là muốn tìm hiểu về hướng của nguồn nước. Thay thế "đôi đũa thần" này, ông chế ra dụng cụ như chiếc đèn cù gắn chong chóng. Ưu điểm của "phương pháp đi lên" là thao tác nhanh, hết sức rẻ tiền lại không tốn công sức. Kết quả đã cho ra đời một loạt công trình nước dân sinh và công nghiệp như đã thấy.

Nhưng làm cách nào phân biệt bức xạ của nguồn nước với bức xạ của các dạng vật chất khác? Kỹ sư Bằng khẳng định ông có phương pháp loại trừ, xây dựng quy trình tìm kiếm nhưng không tiện diễn giải việc này.

Dự định đầu xuân

Không chỉ kiếm tìm nguồn nước, phương pháp dùng máy dò tia đất còn được dùng để lý giải nguyên nhân của những vụ tai nạn giao thông bất thường trên đường Pháp Vân - Cầu Giẽ.

Theo kỹ sư Bằng, qua đo đạc đã có cơ sở khẳng định nguyên nhân một số vụ tai nạn có sự tham gia của những chùm tia địa bức xạ của những dòng ngầm. Cơ chế tác động của tia này tới sức khỏe con người chính là từ trường xoáy dị thường. Khi người tham gia giao thông qua khu vực có từ trường đó, dễ bị mất cân bằng hệ thần kinh và hệ tuần hoàn giống như chúng ta từng chịu tác động của bão từ.

Để xử lý vấn đề này, kỹ sư Bằng đang tiếp tục kết hợp với phương pháp địa vật lý xác định chính xác những điểm có cường độ từ trường cao để kiến nghị cơ quan chức năng dùng than hoạt tính chôn dưới dải phân cách để ngăn ngừa. Dự định lớn hơn đang thu hút sự quan tâm của nhiều người, đó là thăm dò và vẽ bản đồ các vùng đất tốt xấu để phục vụ công tác quy hoạch khu dân cư, khu vui chơi giải trí, các công trình trọng điểm... có lợi cho sức khỏe con người.